Kültür

Ülkelerin Uygulamakta Olduğu Farklı Ekonomik Sistemler ve Olumsuzlukları


▪︎Dünyada ekonomi çok önemli bir konumdadır ve bunun için birçok model geliştirilmiştir. Kafamızı karıştıracak derecede çok ekonomik sistem mevcuttur. Peki bu ekonomik sistemler tam olarak nedir?

1)Sosyalizm/Toplumsalcılık


▪︎Sosyalizm üretici gücün insan emeği yani toplum olduğu düşüncesiyle hareket eden devletçi bir modeldir. Bu modelde üretime hakim güç devlettir yani yetkiyi toplum adına devlet kullanır. Kamu yararı, toplum ve kişiler arası eşitlik ön plandadır.

▪︎Devlet; fabrika, tarım arazisi ve çiftlik gibi üretim araçlarına ve banka ve kooperatifler gibi kurumlara sahiptir. Özel teşebbüsün bunlara sahip olması söz konusu değildir. Devlet tarafından yine toplum adına piyasa yönetilir, serbest piyasaya izin verilmez. Bunun yerine ülkede 1 yıl içerisinde ne üretilip ne tüketileceğinin hesaplandığı ve tek merkezde değerlendirilip düzeltmeler yapıldığı Merkezi Planlama mevcuttur.

▪︎Sosyal sistemlerdeki bazı uygulamalar şu şekildedir:
》 Üretim araçları devletleştirilir.
》 Sömürüye yol açtığı düşünüldüğünden özel mülk sahibi olunamaz dolayısıyla ev, arsa ve benzeri gayrimenkuller devletleştirilir. Devlet, elindeki gayrimenkulleri kira almaksızın kullanmaları için halka verir.
》 Elektrik, su, sağlık, okul, toplu taşıma gibi sosyal hizmetler devlet tarafından ücretsiz hale getirilir.

Olumsuz Yönleri
》 Çoğunlukla baskıcı uygulamalarda bulunulur ve halkın istekleri yerine getirilmez.
》 İçe kapalı ekonomisinden ötürü hayat standartları gelişemez.
》 Kapalı toplum anlayışından dolayı gelişen ve değişen dünyaya ayak uydurmakta sorunlar yaşanır.
》 Merkezi planlama uygulamasından verim alınamaz.

▪︎Çin, Küba, Vietnam ve Kuzey Kore’ de uygulanmaktadır.

2)Komünizm/Ortaklaşacalık


▪︎Marksizme göre sosyalizmden sonra hedeflenmiş son nokta olarak ifade edilen komünizmde ortak çalışma ve bilinç ön plandadır. Sosyalizm ile aynı mantaliteye sahip olduğu düşünülse de yaygın kabule göre ikisi arasındaki en önemli fark sosyalizmde öne çıkan işçi sınıfına karşılık komünizmin sınıfsız bir toplum oluşturma hedefidir. Bazı yaklaşımlara göre de komünizmin amacı sınıflar ve meslekler arası statü, yaş, eğitim ve hayat standardı gibi farklılıkları en aza indirmektir.

3) Kapitalizm/Anaparacılık

▪︎ Sermayeye sahip herkesin üretim ve ticaret yapabildiği, kamu hukuku ve yararının yanı sıra özel hukuk ve kişi haklarının ön planda olduğu sistemdir. Serbest piyasa ekonomisi söz konusudur ve piyasadaki ürün ve hizmetlerin fiyatı arz ve talep çerçevesinde belirlenir. Kısaca ürün az bulunuyorsa ve bu ürüne talep mevcutsa ürünün fiyatı yüksek olur. Yani özel teşebbüsün üretim ve ticareti gerçekleştirmesidir. Rekabet söz konusudur.

4) Liberalizm/Özgürlükçülük

▪︎ Bazen kapitalizm ile aynı manada bazen de kapitalizmin bir sonucu olarak görülen liberalizm siyasal, ekonomik ve toplumsal alanlarda özgürlüğü ve serbestliği savunur. Ancak kapitalist/liberal yapılar vadettikleri özgürlüğün aksine gelir dağılımında adaletsizliklere sebep olmuştur.
▪︎ Serbest piyasa ekonomisi, çok partili rejimler, parlamenter demokrasi gibi kavramlar liberalizmin uygulamadaki sonuçlarıdır.
▪︎Pek çok ülkede bu yaklaşım uygulansa da İngiltere liberalizmin simgesi haline gelmiştir.

5) Karma Sistem/Karma Ekonomi


▪︎ Dünyada ilk kez yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nde uygulanıp başarılı olduğundan dolayı “Kemalist Ekonomik Model” olarak da adlandırılan karma sistem kapitalizm ve sosyalizm yaklaşımlarının birleşimidir. İçerisinde hem devletçi hem özel sektöre dayalı üretimi hem de serbest piyasa ve merkezi planlamayı aynı anda barındırır.

▪︎ Devlet ekonomik hayatı yönlendirir ve müdahalelerde bulunur hatta özel sektörün girmek istemediği ya da gücünün yetmediği alanlarda devlet yatırımları devreye girer. Üretim araçlarına belli oranlarda devlet sahiptir fakat özel sektöre de yasak değildir. İhracat teşvik edilirken ithalattan kaçınılır.

▪︎Türkiye günümüzde bu uygulamayı terk etmiştir. Çin sosyalist olmasına rağmen uygulamada karma modele dönüşmektedir. Venezuela ve Tunus da bu modeli benimser.

Olumsuz Yönleri
》 Planlamaların yanlış yapılması sonucunda verimsiz üretim, özelleştirmelerin yanlış yapılması sonucunda yanlış bir kapitalist süreç meydana gelebilir.
》 Devlet sektöründe rekabetin olmaması kalitesiz üretime neden olabilir.
》 Özel sektör teşvik edilmediğinde gelişme gösteremeyebilir.

6) Faşizm/Bağlaşımcılık


▪︎ Faşizm, lidere bağlılığı ve birlikte hareket etmeyi savunan yaklaşımdır. Çoğu zaman sadece ırkçılık olarak anlaşılsa da bunun tam anlamıyla doğru olduğu söylenemez. Yeri gelmişken yanlış anlaşılan bir konu hakkında da kısaca bilgi vermekte fayda görüyorum. Çünkü birçok insan ırkçılık ve milliyetçilik kavramlarını maalesef karıştırıyor.

Milliyetçilik/Nasyonalizm
》 Kendi milli değerlerini ve kültürünü korumayı amaçlayan, kabile şeklindeki ya da ümmet şeklindeki toplumsal yapıyı reddeden kavramdır.

Irkçılık/Rasizm
》 Kendi ırkının mutlak üstünlüğünü ve diğer ırkların yok edilmesini ya da ele geçirilip köle haline getirilmesini öne süren kavramdır.

▪︎Faşizmle alakalı bazı kavramlar şu şekildedir:

Totalitarizm (Tümdencilik): Devletin mutlak üstünlüğü ve ona itaat edilmesi gerekliliği.

Şovenizm (Aşırıcılık): Vatanseverliğin aşırı vurgulanması durumu.

Militarizm (Orduculuk): Askeri örgütlenme ve savaş ekonomisi.

Kolektivizm (Kitlesellik): Halkın kitle halinde hareket etmesi veya ettirilmesi.

Despotizm (Baskıcılık): Zorba yönetim anlayışına verilen isim.

▪︎Sisteme karşı olan her tür muhalif hareket hatta muhalefet şüphesi bile bastırılıp ortadan kaldırılır. Diğer ülkeler ele geçirilmeye çalışılır. Saldırganlık ve şiddet, hedeflerinde araç olarak kullanılır.

▪︎Devlet her alana olduğu gibi ekonomiye de müdahale etme hakkına sahiptir ve vergi oranları keyfi olarak artırılabilir. Olağanüstü koşullar gerekçesiyle özel sektörün ürünlerine el koyulabilir. İnsan hakları dikkate dahi alınmaz yani halkın isteklerinin hiçbir değeri yoktur.

7)Emperyalizm/Yayılmacılık


▪︎ Kapitalizmin bir adım ilerisi olarak düşünülen emperyalizm dünya ülkelerinin hammadde, işgücü, enerji, yerüstü ve yeraltı kaynaklarının sömürülmesi anlamına gelmektedir. Bu yaklaşımla hareket eden ülkeler kendilerinden daha az gelişmiş ülkelerin pazar ve piyasalarını ele geçirip üzerlerinde ekonomik, sosyal ve siyasal açıdan egemenlik kurarak onları kendilerine bağımlı hale getirirler. Bir bakıma sömürgecilik (kolonyalizm) olarak düşünülse de sömürgecilikten daha geniş bir kavramdır. 4 alt türü vardır.

Askeri Emperyalizm: Diğer ülkelerin askeri olarak işgal edilmesidir.

Siyasi Emperyalizm
: Diğer ülkelerin denetimini siyasi olarak elinde tutmaktır.

Ekonomik Emperyalizm: Farklı ülkelerin hatta tüm dünyanın ekonomisine hakimiyettir.

Kültürel Emperyalizm: Egemen kültürlerin zamanla küçük kültürlerin yok olmasına sebebiyet vermesidir. Çeşitliliği ortadan kaldırır.

Olumsuz Yönleri
》 Gelişebilme kapasitesine sahip ülkeler az gelişmişliğe mahkum edilir.
》 Küresel boyutta gelir adaletsizlikleri meydana gelir. Küresel savaşlar çıkabilir.
》 Doğal kaynaklar yok edildiği için denge bozulur.
》 Sömürülen ülkelerde değerli kültürler yok olabilir.

▪︎Askeri yönden uygulayanlar : ABD, İngiltere
▪︎Ekonomik, siyasi ve kültürel yönden uygulayanlar: Başta Hollanda olmak üzere İtalya ve Fransa.

8) Anarşizm/Erksizlik


▪︎Anarşizm herkesin eşit olduğunu savunan ve her çeşit otoriteyi, yönetim anlayışını ve hatta devleti yoksayan, insanların da devlete ihtiyacı olmadığını düşünen görüştür.

》Erk: Her istediğini yaptırabilme gücü, sözü geçerlik, iktidar.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı