KültürTarih

Türk Toplumunda Mezarların Zaman İçindeki Değişimi

Mezar taşları kültüre, inanışlara, kullanılan dile, geleneklere kadar birçok bilgi verir. Türklerin ölü gömme ve mezar taşı gelenekleri hem göç ederken hem de İslamiyet sonrası değişikliklere uğramıştır. Biz bugün gelin mezar taşlarını inceleyelim.

İlk bilgileri M.Ö. 3. yüzyılda Çin kaynaklarından alabiliyoruz. Hunlar eğer ölen kişi asilse “kurgan” adı verilen bir anıt mezar yaparlarmış. Mezarın üstü toprakla yükseltilir, bir tümsek halini alırmış. Türkistan’da bunun örneklerine rastlanır.

Göktürkler mezar taşı için ölen kişinin heykelini yaparlardı. Bunlara da “taş nine“, “taş baba” derlermiş. Kırgızistan’da örnekleri vardır. Bir de “balbal” diye adlandırılan bir mezar taşı daha var. Balballar şekilsiz mezar taşlarıdır ve mesela kağanın öldürdüğü düşman sayısı kadar dikilir. Yani herkes balbal diktiremiyor. Balbalların öteki dünyada kağanlara hizmet edeceğine inanılırdı. Kültigin Bilge Kağan’ın mezarı buna örnektir.

Seneler seneleri kovalıyor.. göçler oluyor, savaşlar yapılıyor.. Türkler birçok kültürle tanışıyor.. ve derken Karahanlılar Devleti İslamiyet’i ilk kabul eden devlet oluyor. İslamiyet’e göre mezarı anıtlaştırmak ters ancak Karahanlılar bu geleneği biraz biçimini değiştirerek devam ettirmiştir. Mesela türbe ilk defa bu dönemde ortaya çıkmıştır. Selçuklularda da bu türbe geleneği çokça görülür ve Anadolu’da örneklerine birçok yerde rastlanır. Bunun dışında Selçuklular’ın şehit olan asker mezar taşlarına hançer gibi motifler kullandıkları görülüyor.

Doğu Anadolu’nun birçok şehrinde koyun-koç-at figürlü mezar taşları bulunmuştur. İslamiyet öncesinde ölen kişinin mezarı başında bu hayvanlar kesilir kemikleri bırakılırmış ve bazen de bu hayvanlara benzeyen taşlar dikilirmiş. Tarihçiler bu mezar taşlarının Akkoyunlu- Karakoyunlu dönemine ait olduğunu düşünmektedir. İslamiyet’in kabulünden çok sonra bile bu geleneklerini devam ettirdiklerini görüyoruz.

Osmanlı’da ise mezar taşlarında ölen kişinin mesleğini belirten sarıklar, kavuklar gibi detaylar görülür. Erkek ve kadın mezar taşları biçimsel olarak farklıdır. Kadın mezar taşının üst kısmının kolye gibi, alt kısmının çiçek motifleriyle süslendiği görülür. Selçuklulardaki gibi Osmanlılar da mezar taşlarına çeşitli motiflerle süslemişlerdir. Hatta kitabelerin yazıldığı mezar taşları vardır.

Kültür, gelenek yüzyıllar sonra bile devam edebilir. Mesela; “taş baba“, “taş nine” yapma geleneklerini Anadolu’da devam ettiren ve 20. yüzyılda yapılmış mezar taşları da vardır. Kayseri’nin Develi ilçesinde bu mezar taşlarına rastlanmıştır.

İşte bundan dolayıdır ki diğer İslam ülkelerinde olmayan çeşitte mezar taşları Anadolu’da vardır.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı