BilimKültür

Proton ve Elektron Mucizesi: Kutup Işıkları

Bugünkü yazımızın içeriği izleyenlere tam anlamıyla görsel bir şölen yaşatan görüntüsüyle adeta mest eden Kutup Işıkları. Birçoğumuz bu hayran kaldığımız ışık huzmelerinin nasıl oluştuğunu bilmiyor olabiliriz ama merak ediyorsanız bu yazı tam size göre. Bu yazıda “Kutup Işıkları Nasıl Oluşur?” ve bunun gibi birçok sorunun cevabını bulacaksınız. Keyifli okumalar.

Kutup Işıkları (Aurora) Nedir?

Kuzey ve Güney Kutbu’na doğru gidildiğinde gökyüzünde görebileceğiniz ışık gösterisine Kutup Işıkları (aurora) deniliyor. Eğer Kuzey Kutbu’na yakınsanız bu ışıklar “Aurora Borealis” ya da “Kuzey Işıkları” adını alıyor. Eğer Güney Kutbu’na yakınsanız bu sefer de “Aurora Australis” veya “Güney Işıkları” adını alıyor.

Kutup Işıkları Nasıl Oluşur?

Bu olaydaki başrol, üzerinde sürekli patlamalara sahne olan Güneş’tir. Neredeyse her dakika gerçekleşen bu patlamalarla çoğu elektron ve protonlardan oluşan parçacıklar Güneş’in çekim alanından kurtulup gaz bulutu halinde uzaya yayılır. Astronomide bu olaya “Güneş Rüzgarları” da denir.

Dünya’ya ulaşan bu gaz bulutundaki yüklü parçacıklar Dünya’nın manyetik alanı tarafından saptırılabiliyor. Ama yine de Dünya’nın manyetik alanının her iki kutupta da zayıf olmasından dolayı, bazı parçacıklar dünyanın atmosferine girmeyi başarıyor ve bu parçacıklar atmosferdeki gaz molekülleri ile çarpışıyorlar. Dünya’nın atmosferi çoğunlukla azot ve oksijen gazlarından oluştuğu için bu moleküllerle çarpışırlar. Çarpışan taneciklerle enerji kazanan bu moleküller normal enerji düzeylerine dönerken foton yayarlar. Yayılan fotonların sayısı o kadar çoktur ki, ışık gösterisi olarak karşımıza çıkar.

Farklı Aurora Renkleri Nasıl Oluşur?

Sanıyorum ki aurora denildiğinde birçoğumuzun aklına ilk gelecek resim yeşil renkte ve şerit şeklindeki ışıklar olacaktır. Bu çok normal çünkü yeşil en sık rastlanan aurora rengidir. Güneş’ten gelen parçacıklar oksijen molekülleriyle çarpıştıklarında kırmızı veya yeşil tonlarda ışığı açığa çıkartıyor. Tabi azotun da rolünü atlamak olmaz. Bu parçacıklar azot molekülleriyle çarpışırlarsa da mavi veya mor ışık tonları üretilebiliyor. Yani sandığınız gibi Kutup Işıkları sadece yeşil değil mavi ve kırmızı renkte de olabiliyor.

Farklı Şekillerde Auroralar Oluşur Mu?

Bilim adamları henüz nedenini kesin olarak bilmese de auroralar birçok farklı şekillerde oluşabilir. Genel olarak üç farklı şekilde görünür. Bunlardan uzun uzun bahsetmek istemiyorum. Sadece şekillerini göstermek yeterli olacaktır.

Ark Şeklindeki Aurora
Şerit Şekilli Aurora
Sütun Şekilli Aurora

(Kaynak: https://auroraborealisobservatory.com/news/shapes-and-types-of-aurora/)

Diğer Gezegenlerde de Aurora Oluşabilir Mi?

Eğer bahsettiğimiz gezegen Dünya gibi manyetik alana ve bir atmosfere sahip bir gezegense elbette oluşabilir. Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün güçlü manyetik alana sahip olan gezegenlerdir. Fakat bu gezegenlerin atmosferleri ve içerdikleri gazlar farklı olduklarından doğal olarak bu auroraların şekil ve renkleri de Dünya’dakinden farklıdır.

Hubble Uzay Teleskobundan Bir Görüntü: Jüpiter’de Oluşan Aurora
Satürn’ün Güney Kutbu’nda Oluşan Aurora

(Fotoğraflar için kaynak: https://spaceplace.nasa.gov/aurora/en/)

En İyi Nerelerde Gözlemlenir?

Kuzey ışıklarını gözlemlemek için önerilen yerlerin başında; Alaska, Kanada, Norveç, Finlandiya ve İsveç gibi ülkeler gelir. Güney ışıklarını gözlemlemek için ise; Avustralya ve Yeni Zelanda önerilir.

Ne Zaman Gözlemlenebilir?

Bu doğa olayı 23 Eylül tarihinde başlar ve 21 Mart tarihine kadar izlenebilir. Yani iki ekinoks arasında da diyebiliriz.

“Spring is aurora season. For reasons not fully understood by scientists, the weeks around the vernal equinox are prone to Northern Lights.”

●Bu cümleler Nasa tarafından yayımlanan bir makaleden alınmıştır. Bu makaleyi de  buraya bırakıyorum. Dilerseniz inceleyebilirsiniz.

Etiketler

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı