Kültür

Osmanlı Tarihinde İlk Defa Deneysel Organ Nakilleri Yapan Hekim: Emir Çelebi

Osmanlı tarihinde ilk defa organ nakli deneyleri gerçekleştiren adam Emir Çelebi hakkında;

Küçük yaşlarda Edirne’de yaşamakta iken tahmini 17 -18 yaşlarında Kahire’ye gidip burada tıp eğitimi alan Emir Çelebi, eğitimi bittikten sonra yine burada kalmış ve Mansuriye Hastanesi’nin Başhekimliği’ne kadar yükselmiştir.

1622’de padişahın emriyle Akdeniz seferine çıkan Kaptan-ı Derya Recep Paşa, hastalanınca bu hastaneye gitmiş ve burada Emir Çelebi ile tanışmıştır. Ondaki hüneri gören Paşa, Emir Çelebi’yi İstanbul’a getirir. Burada saray hekimlerinden biri olan Emir Çelebi; I. Mustafa, Genç Osman ve IV. Murat dönemlerinde sarayın başhekimi olarak görev yapar.

IV. Murat, Fatih Sultan Mehmet ve II. Mahmut ile birlikte Osmanlı padişahları arasında bilime ve ilme en çok önem veren padişahlardan birisidir ve bu dönemde özellikle İstanbul’da birçok farklı bilimsel çalışmalar yapılmaktadır. İşte Emir Çelebi de padişahtan aldığı izinle özellikle savaşlarda ölen Hristiyan askerlerin cesetleri üzerinde incelemeler yapmaya başlar.


M.Ö. II.yüzyıllara kadar giden organ nakli çalışmalarına dair eserleri okuyan Emir Çelebi, özellikle kopan burunları, kulakları, el ve ayakları nakletme çalışmalarına yoğunlaşsa da bu denemelerinin olumlu sonuçlandığına dair hiçbir kayıt bulunmamaktadır. Yine de günümüzde dahi tıp dünyasının en önemli eserlerinden biri olarak gösterilen Enmûcezü’t – Tıb adlı eserinde organ nakli ve daha birçok konuda çeşitli bilgiler verir Emir Çelebi.

Kaptan-ı derya Recep Paşa adına yazdığı bu eserin önsözünde eskileri aynen almanın hatalı olduğunu yazar. Örnek olarak mahmûde (scammonia) bitkisini verir ve İbn Sînâ devrindeki mahmûde ile kendi devrindeki mahmûdenin, hatta Antakya, İstanbul ve Mısır’da yetişen cinslerin tesirlerinin aynı olmadığını bildirir. Enmûzecü’t fi’t Tıb havanın, toprağın ve iklimin nitelikleriyle ilgili sağlık bilgileri bölümüyle başlar ve anatomiden kısaca bahsettikten sonra hastalıklarla ilâçlarının teker teker açıklamasına geçer.

Kitap, daha önceki tıp yazmalarından yapılmış bir derleme olmakla birlikte Emîr Çelebi’nin şahsî araştırmalarını da ihtiva eder. Enmûzecü’t fi’t Tıbb’ın başta Süleymaniye olmak üzere çeşitli kütüphanelerde birçok yazma nüshası bulunmaktadır.
Çok rağbet görmüş olan eser, sonraki asırda Hekim Âmidî Rızâ Efendi tarafından Kitâbü’l-Muhtasar fi’t-Tıbb adıyla özetlenmiştir.

Emîr Çelebi’nin diğer eserleri Netîcetü’t-Tıbb ve Garîbü’l-Hekîm olup Netîcetü’t-Tıbb’ın İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi Enstitüsü, British Museum ve Süleymaniye Kütüphanesi’nde çeşitli nüshaları bulunur.

Bu çalışmaları sebebiyle kendisine Eskişehir’in bir kazası olan Milhaççık, arpalık olarak verilir. Fatih’te bir muayenehane dahi açmasına müsaade edilir.

Kaynaklarda hem iyi bir hekim hem de iyi bir âlim olduğu belirtilmektedir. Hoşsohbet ve tatlı dilli bir kişi olup iyi satranç bilirdi; bu sebeple IV. Murat’ın musâhipleri arasında yer almıştı. Emîr Çelebi ayrıca ince zevkli olarak tanınıyordu ve devrinin meşhur bir lâle meraklısıydı.

IV. Murat

Lâkin kötü bir alışkanlığı vardır Emir Çelebi’nin: Afyon bağımlısıdır!

Bir de saraydaki Kösem Sultan ve IV. Murat soğuk savaşında Kösem Sultan’ın tarafında yer aldığı söylenir. Bu iftira da olabilir. Nitekim Emir Çelebi’nin düşmanlarından Silahtar Mustafa Paşa hem IV. Murat’ın çok yakınındadır hem de saraydaki önemli mevkilere kendi adamlarını yerleştirme peşindedir. Nihayetinde IV. Murat’a, Başhekim Emir Çelebi’nin her gece afyon içtiğini ve kendisine karşı Kösem Sultan’ın tarafında yer aldığını iletir.

O zamana dek Emir Çelebi’yle her fırsatta satranç oynayan padişah IV. Murat, bir kez daha kendisiyle satranç masasına oturur ve oyun sırasında Emir Çelebi’ye zorla çok miktarda afyon yutturur. Emir Çelebi’nin masadan kalkmasına da müsaade etmeyen padişah bilerek oyunu uzatır ve Emir Çelebi biraz sonra oracıkta can verir.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı