BilimKültür

Çoklu Zeka Kuramı Nedir? Çeşitleri Nelerdir?

Gelenekçi yöntemlere karşı çıkıp insanların sadece IQ testine göre zekalarının derecelendirilmesinin yanlış olduğunu savunan Harvard Üniversitesi profesörlerinden Howard Gardner’in, ana fikir olarak; “Tek baskın zeka türü yoktur.” diyerek 1983 yılında geliştirdiği bir kavram çoklu zeka kuramı olarak adlandırılmıştır.

Gardner, zekayı yeteneklerin bütünü olarak açıklar ve zekanın 8 ayrı alanı olduğunu öne sürer. Bu kurama göre, her insanda zeka alanlarının hepsi bulunur. Ancak her insanın güçlü olduğu ve her bir insanı diğerinden benzersiz kılan şey, bu zekaların nasıl etkileşim kurduğudur. Ona göre; yeterli imkan ve eğitim sağlandığında her biri oldukça geliştirilebilir. Bu zeka türlerinin ne olduğundan bahsedeyim.

1-Sözel-Dilsel Zeka

Dilsel zeka, anadil veya başka bir dili kullanma kapasitesi ve düşüncelerini başkalarının anlayabileceği şekilde ifade edebilme yeteneğidir. Sözel zeka dille yaptığımız her türlü çalışmayla ilgilidir: Gazete, kitap ya da satın aldığımız çeşitli ürünlerin üzerindeki etiketleri okuyabilme yeteneği, düz yazı, şiir, rapor ve mektup yazabilme yeteneği, dinleyiciler önünde konuşma yapabilme ya da bir arkadaşınızla sohbet edebilme yeteneği gibi. Bu zeka alanına sahip bireyler kendi dillerinde olduğu gibi başka dillerde de kendilerini oldukça iyi ifade ederler. Hem yazılı hem de sözlü bir biçimde sözcükleri etkin kullanabilirler. Kelimelerle oynamayı severler, kelime hazineleri geniştir.

  • Yazar
  • Şair
  • Politikacı
  • Hukukçu
  • Gazeteci
  • Editör, bu zeka alanının meslek grupları arasında yer alır.

2-Mantıksal-Matematiksel Zeka

Neden-sonuç ilişkisi kurabilme, bir şeyin çalışma ilkelerini ortaya koyabilme ve numaralarla oynama yeteneğini ifade eder. Bir problem hakkında düşünme, problem çözme, durumları ve nesneleri analiz etme, soyut semboller kullanma, mantıksal ardışıklıkları keşfetme ve kullanma, “eğer……..o zaman……….” tipi ilişkileri kavrama bu zeka işlevinin başlıca işlevleri arasındadır. Bu zeka alanına sahip bireyler akıl yürütme becerilerini çok geniş alanlara uygulayabilirler. Mantıksal bulmacalar çözmeyi, zeka oyunları oynamayı, yeni şeyler keşfetmeyi severler. Bilgisayar oyunları onlar için ilgi çekicidir.

  • Muhasebeci
  • İstatistikçi
  • Matematikçi
  • Bilim adamı
  • Bilgisayar programcıları, bu zeka alanının meslek grupları arasında yer alır.

3-Bedensel-Kinestetik Zeka

Tüm zeka modellerinin içinde bedensel-kinestetik zeka, büyük ihtimalle hayatımızın değerini en az sorguladığımız parçasıdır. Bu zeka modeli bedensel olarak gerçekleştirebileceğimiz hareketlerin tümüyle ilgilidir. Bunların içine sadece insanlık tarihinde bedensel olarak gerçekleştirilmiş başarılar değil bunun yanında şimdiye kadar fark edilmemiş doğuştan gelen kinetik potansiyeller de dahildir. (Beden Dili) Bedensel zekaya sahip bireyler bir olayı gözlemekten çok katılımı tercih ederler. Bir şeyi en iyi yaparak yaşayarak öğrenirler. Hareketlidirler. El becerisi gerektiren etkinliklerde beceriklidirler.

  • Oyuncu
  • Sporcu
  • Dansçı
  • Heykeltıraş
  • Tamirci
  • Cerrah, bu zeka alanının meslek grupları arasında yer alır.

4-Görsel-Mekansal Zeka

Bu zeka alanı harita okumaya, bir odayı düzenlemeye, bir eşyayı nereye koyduğunu hatırlamaya, bir adresi bulmaya, bir başkasının beden dilini yorumlamaya, bir taslak çıkarmaya, ya da sözel olmayan bir şekilde ifade etmeye yarar. Görsel zekaya sahip olan insanların zihinde canlandırma yetenekleri çok yüksektir. Bunun sayesinde değişen ya da düzenlenen şeyleri çabuk fark ederler. Yapboz, gizli nesne bulmacalarını severler.

  • Ressam
  • Heykeltıraş
  • Mimar
  • Grafik tasarımcı
  • Fotoğrafçı
  • Denizci
  • Pilot
  • Mucit, bu zeka alanının meslek grupları arasında yer alır.

5-Sosyal-Dışa Dönük Zeka

Diğer insanları anlama yeteneğidir. Karakter ve kişilikleri anlama ve değerlendirmede oldukça yetenekli insanların bu tür zekaya sahip oldukları kabul edilir. Bu zeka türü yüksek olan kimselerin liderlik, arkadaşlık ve empatik olabilme gibi becerileri gelişmiştir. Sosyal zekanın ilgi alanı insan ilişkileri, başka kişilerle ortak çalışma, diğer insanları tanıma ve onlardan bir şeyler öğrenme konularıdır. Zamanımızın çoğunu diğer insanlarla çalışarak ve iletişim kurarak geçirdiğimizden bazı açılardan bu zeka türlerinin içinde en anlaşılabilir olanı olarak düşünülmektedir.

  • Politikacı
  • Psikolog
  • Öğretmen
  • Oyuncu
  • Turizmci
  • Rehberlik uzmanı
  • İdareci, bu zeka alanının meslek grupları arasında yer alır.

6-İçsel-Kişiye Dönük Zeka

Bir kişinin kendini tanıması ve kendisi hakkında bilgi ve anlayış ile çevresi ile uyumlu davranışlar sergilemesi yeteneğidir. İçsel zeka, kişinin hedeflerini belirleme, bağımsız çalışma, motive etme, sağlıklı seçimler yapabilme, duygusal sağlığa sahip olma, olaylar karşısında yıkılmama, geri çekilebilme ve tepki verebilme yeteneklerini etkiler. Bu zeka türüne sahip bireyler zamanında düşünmeyi, yanıtlamayı ve kendini değerlendirmeyi başarabilir. Kendi öğrenmelerinden kendilerini sorumlu tutarlar. Büyük yapıtların ve buluşların temelinde yatan sezgi yeteneği içsel zekanın eseridir.

  • Ressam
  • Terapist
  • Dini lider
  • Filozof, bu zeka alanının meslek grupları arasında yer alır.

7-Müziksel-Ritmik Zeka

Bu zeka türü sadece müzik ve ritimden ibaret olmadığından aslında “işitsel-titreşimsel zeka” olarak adlandırılmalıdır. Ses ve titreşimler, ister doğal olsun isterse insanların yarattığı ortamlardan gelenler, makineler, enstrümanlar ya da korolar olsun bu zeka tüm ses ve titreşim dünyasıyla ilgilidir. Müziksel-ritmik zekası gelişmiş insanlar en iyi ritim, melodi ve müzikle öğrenirler. Bir iş yaparken farkında olmadan ritim tutarlar, mırıldanırlar.

  • Şarkıcı
  • Besteci
  • Müzisyen, bu zeka alanının meslek grupları arasında yer alır.

8-Doğacı-Varoluşsal Zeka

Bu zeka türü, bir biyolog yaklaşımıyla, hayvanlar ve bitkiler gibi yaşayan canlıları tanıma, onları belli karakteristik özelliklerine bağlı olarak sınıflandırma ve diğerlerinden ayırt edebilme yeteneği; bir jeolog yaklaşımıyla, doğaya (ormanlar, denizler, dağlar vs.) karşı aşırı duyarlı ve ilgili olmaktır. Bu zeka alanında olan insanlar doğal dünyadan cisim toplayıp doğayı gözlemleme, çevredeki değişiklikleri fark etme, evcil hayvan bakımı ve ilgili faaliyetlere katılmaktan hoşlanır. Doğa olaylarına karşı meraklıdır.

  • Botanikçi
  • Çiftçi
  • Avcı
  • İzci
  • Arkeolog
  • Jeolog, bu zeka alanının meslek grupları arasında yer alır.

Aslında herkes bir dahidir… Ama siz kalkıp bir balığı ağaca çıkma yeteneğine göre yargılarsanız, balık tüm ömrünü bir aptal olduğuna inanarak geçirecektir.

A. Einstein

Etiketler

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı